Kumarda mantıksız tercihler?

Ek Bilgiler

  • Sienna: tbg-sienna

İnsan kumar oynarken sık sık mantıksız tercihlerde bulunabilir. Maymunların da benzer tercihler yapıyor olması neyin göstergesidir?

Kumar oynarken enteresan ve mantık dışı görünen bir olguya rastlarız. Buna ‘sıcak el' yanılmacası denir ve şansınızın yaver gittiğine inanırsınız. Size çok nakit kaybettirebilir bu inanç. Oysa kumarda bir oyunda kazandığınızda bir sonrakinde kazanma şansınız ne daha fazladır ne de daha az. Fakat adam psikolojisi bu gerçeği kabul etmek istemez; açılan şansın devam edeceği inancıyla paralar yatırılır.

Diğer uçta ise şanslı durumun bir süre sonra dengeleneceği inancı vardır. Bunun bir örneği 1913'te Monte Carlo kumarhanesinde yaşanmıştı. Rulet oyununda top arka arda 26 defa kara üzerinde durmuş ve şansın nasıl döneceği inancıyla kırmızıya nakit yatıranlar milyonlar kaybetmişti.

Peki, nasıl olur da insanlar defalarca aynı hatayı yapar? Maymunlar üzerinde yapılan gözlemlerde onların da mantıksız tercihlerde bulunduğu görüldü ve bunun adam davranışı açısından ne ifade ettiği araştırıldı.

Kumarın mantığı
Fakat bu konuya geçmeden evvel bazı oyunların bu etkileri tetiklemesinin nedenlerine bakalım. Bazı kumar oyunlarının sonuçları biraz da beceriye bağlıdır; bu nedenle bahis oynanması anlaşılabilir bir durumdur. Örneğin, en iyi forvet oyuncularından Lionel Messi'nin daha az gol atmış bir futbolcuya kıyasla daha çok şansının olduğu açıktır.

Oysa bazı oyunlarda rastlantı devreye girer. Rulet ya da piyango gibi oyunlar tümüyle tesadüfe bağlıdır. Örneğin yazı-turada 10 atışta da üst üste yazı gelmişse bir sonraki atışta yazı gelmesi ihtimali gene 50:50'dir.

‘Sıcak el' inancı ve kumarbazların başka safsataları, evrenin tesadüflerle dolu olmadığına dair mantıksız bir inanç beslemeye meyilli olduğumuzu gösteriyor. Sanki o parayı her atışımızda sonucun aynı şansı taşıdığına inanamıyor gibiyiz.

Maymunlarla deney
New York'taki Rochester Üniversitesi'nden Tommy Blanchard'ın yaptığı bir deneyde kumar oynayan maymunların da tıpkı insanlar gibi davrandığı görüldü. Deneyde üç maymun bir bilgisayar ekranındaki görüntüyü göz hareketleriyle denetim ediyor, yani sağa ya da sola bakarak tercihlerini belli ediyordu. İki seçenek vardı ve sadece biri ekranda çıktığında mükafat alınıyordu. Yazı-turadaki gibi burada da doğru seçenek çıkma şansı 50:50 idi. Fakat maymunlar her defasında önceki oyunda kazanan seçeneği tercih etmeye devam ediyordu.

Maymunlar ne olasılık hesaplarından ne de rastlantı ve şanstan haberdar. Onların tercihlerinde daha içgüdüsel bir dürtü yatıyor olmalı; yani insanlar gibi şansa dair belli önyargılarla hareket etmiyorlar. Ama enteresan ki aynı taraflı tutumu gösteriyorlar.

Evrimsel açıklama
Araştırmacıların bu durumdan çıkardığı netice şu: Bu şekilde davranmak daha yararlı. Birçok durumda başarı ya da başarısızlık zincirleme halinde cereyan ederken bunun mantıklı bir nedeni vardır. Örneğin tenis oynarken o gün top üzerine daha iyi konsantre oluyor ve oyunu kazanıyorsunuzdur. Ya da bir gün içinde arabanızda birçok problem çıkabilir, çünkü parçalar birbiriyle bağlantılıdır. Bu olaylarda sonucu yaratan bir ne sebepten vardır ve buna dayanarak az sonra ne olacağına dair tahminde bulunabilirsiniz.

Maymunlar için de aş örneği verilebilir. Bir ağaçta olgun bir meyve bulmuşlarsa o ağaçta diğer olgun meyve bulma şansları yüksektir.

Psikoloji öğrencilerinin buradan çıkaracağı netice ise şu olmalı: Bazı davranışları mantıksız diye damgalamakta çabuk etmemek gerekir. ‘Sıcak el' inancıyla yanlış bahse girip nakit kaybedebilirsiniz elbette. Ama belki de evrim boyunca şansın grup küme geldiğine inanmak zarardan çok fayda sağladı insana.

Bu makalenin İngilizce aslını BBC Future'da okuyabilirsiniz.

Okunma 347 kez Son değişiklik Perşembe, 02 Nisan 2020 20:57

Yorum yapın

Kullanıcı Yorumları